Ambten, functies, beroepen

zgzwartelijn500 zgzwartelijn140blauw zgzwartelijn300

In de archieven is ook informatie opgenomen over mensen die als bestuurder het gewest, de stad of het dorp hebben gediend en als ambtenaren bij de overheid in dienst waren. De verschillende bronnen die over deze beroepsgroepen in Zeeuwen Gezocht zijn opgenomen, zijn in deze groep ondergebracht.

• Polder Walcheren, bestuurders en functionarissen, 1323-1869
In 1912 werd de inventarisatie van het oude archief van de toenmalige Polder Walcheren te Middelburg door archivaris C. de Waard voltooid. De archiefinventaris is een lijvig boekwerk dat de archiefbescheiden van de polderbesturen van Walcheren over de periode 1511-1870 beschrijft. De inventaris bevat een uitgebreide bijlage met 2.285 namen van bestuurders en functionarissen. Wat de bestuurders betreft zijn dit niet alleen de namen van degenen die in het centrale bestuur zitting hadden, maar ook zij die één van de vier wateringen bestuurden, zoals dijkgraven en gezworenen. Personeel in dienst van de polder waren onder andere: commies, opzichter, waterklerk, boekhouder, bode, schutter, dienaar van de Rode Roede.

Magistraat van Middelburg 1560-1810
De namen van personen die in de periode 1560-1810 in het stadsbestuur van
Middelburg de functie van pensionaris, baljuw, burgemeester, schepen, raad,
secretaris, tresorier/thesaurier en rentmeester-generaal bekleedden. De namen
zijn overgenomen uit ‘De Magistraat der stad Middelburg anno 1560’ (bibliotheek
studiezaal zeel midd 930 magi) én uit de bewerkingen van de stadsrekeningen door
H.M. Kesteloo over de periode 1600-1810 (gepubliceerd in Archief Zeeuws
Genootschap 1898-1902).

• Kerkenraadsleden Nederduits-Hervormde gemeente Middelburg 1574-1860
De namen van ouderlingen en diakenen die in de periode 1574-1860 zitting hadden in de kerkenraad van de Nederduits-gereformeerde kerk (Nederlands hervormde kerk) van Middelburg. Deze namen zijn verzameld door F. Nagtlas en gepubliceerd in ‘De algemeene kerkeraad der Nederduitsch-Hervormde gemeente te Middelburg van 1574-1860’. Het betreffen in totaal 5.818 namen. De papieren versie is opgenomen in Genealogische Afschriften 952. De scan is te raadplegen met Google Books
 
• Kerkelijke dienaren 1575-1806
Bij de inventarisatie van door de rentmeesters van de geestelijke goederen in de periode 1575-1806 ingebrachte stukken (archief Rekenkamer van Zeeland B) bleek het mogelijk een vrijwel compleet overzicht samen te stellen van kerkelijke dienaren van de Nederduits Gereformeerde kerken, zoals voorzangers, voorlezers, schoolmeesters, kosters, klokluiders, ziekenbezoekers en dergelijke. De traktementen werden betaald uit de opbrengsten van de door de gewestelijke overheid in de jaren zeventig van de zestiende eeuw in beslag genomen Rooms-Katholieke geestelijke goederen.

Tot de voornaamste uitgaven van de rentmeesters behoorden de traktementen van kerkelijke dienaren. Tot de door de rentmeesters ingebrachte stukken (opgenomen in de bijlagen, acquitten genoemd) bevinden zich bewijsstukken van het veelal driemaandelijks uitbetaalde salaris. Ten behoeve van de eerste uitbetaling verstrekten Gecommitteerde Raden een ordonnantie van betaling, die tevens als aanstellingsbrief aangemerkt kan worden. Deze stukken verschaffen informatie over het lot van de voorganger van de nieuw-aangestelde en over de herkomst van de laatstgenoemde.

Van de verdere betaling treffen we eenvoudige kwitanties die de maanden waarover het traktement werd betaald, de functie van de ondergetekende en de plaats (en indien van toepassing de kerk) waar de dienst werd verricht vermelden. Soms zijn nog andere stukken bewaard gebleven, zoals verzoeken om verhoging van het traktement of een vergoeding voor de kosten van verhuizing.

In dit bestand van persoonsnamen van de kerkelijke dienaren zijn functie, plaats en periode opgenomen. Voor de grotere plaatsen is ook de kerk vermeld. Aanvullende gegevens betreffen herkomst, vertrek, echtgenoot en jaar van overlijden. Niet altijd waren de functies strikt gescheiden. Dikwijls trad een voorzanger ook op als voorlezer, verrichtte hij kosterswerkzaamheden en was hij tegelijkertijd klokluider.

Het terugzoeken van de genoemde stukken over deze kerkelijke dienaren moet aan de hand van de inventaris van het archief Rekenkamer B (vierde t/m zevende stuk) (toegang 505).
 
• Predikanten van de Nederduits-gereformeerde kerk/Hervormde kerk in Zeeland, (1565)1572-1938 (Handschrift Regt)
Onderwijzer en amateur-historicus Willem Marie Catharinus Regt (1867-1938) uit Nieuwveen en Oudshoorn is bekend door het manuscript in 25 delen met gegevens over predikanten van de Nederduits-gereformeerde kerk/Hervormde kerk in Nederland. Dit manuscript is getiteld 'Naamlijsten der predikanten van ..." en bevat provinciegewijs per kerkelijke gemeente naamlijsten van predikanten tot en met 1938. Regt verzamelde vooral biografische gegevens van de predikanten. Hij schreef over deze personen ook bijdragen voor het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek. De gegevens over de Zeeuwse predikanten zijn vastgelegd in twee delen (deel I A-M en deel II N-Z). De registers berusten bij het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag. In de studiezaal van het Zeeuws Archief zijn gekopieerde exemplaren hiervan beschikbaar. De inhoud van deze delen is door een vrijwilliger minutieus ingevoerd. Meer gegevens over W.M.C. Regt op de website van Groene Hart Archieven.

Registers van commissiën en instructiën 1578-1809
In het archief van de Staten van Zeeland, het gewestelijk bestuur over de periode 1578-1795, bevinden zich acht delen genaamd ‘Registers van commissiën en instructiën’. In deze registers zijn akten geregistreerd die door de Staten van Zeeland zijn uitgegeven. De akten hebben betrekking op benoemingen en instructies voor militaire, bestuurs- en ambtelijke functies over de periode 1578-1809. In de registers staan de akten van commissie of instructie afgeschreven met in de marge de aantekening van verlening van dezelfde functie aan de opvolger(s). (Archief Staten van Zeeland inv.nrs 1667-1674).

Registers van octrooien 1582-1797
In het archief van de Staten van Zeeland, het gewestelijk bestuur over de periode 1578-1795, bevinden zich vier delen genaamd ‘Registers van octrooien’. In deze registers zijn akten geregistreerd die door de Staten van Zeeland zijn uitgegeven. De akten hebben voornamelijk betrekking op aan particuliere personen toegestane vergunningen inzake ambachtsheerlijke rechten, uitoefening van bedrijven, bedijkingen en aanleg van openbare werken. (Archief Staten van Zeeland inv.nrs 1676-1679).

• Middelburgse onderwijzers en onderwijzeressen, 1592-1723 Adriaan de Neeff, deken van het schoolmeestersgilde in Middelburg, stelde in 1700 een lijst samen van schoolmeesters en -meesteressen binnen Middelburg vanaf 1592. Het overzicht is bijgewerkt tot en met 1723. Vermeld wordt of een persoon is overleden of vertrokken (zonder nadere datumaanduiding). De lijst is in kopievorm in de studiezaal van het Zeeuws Archief te raadplegen, in de Verzameling Genealogische Afschriften nr. 378 en in de Genealogische Bestanden Middelburg nr. 4).

Latijnse school en Middelburgsch Gymnasium, directie 1600-1965
In 1894 publiceerde dr. Johann Georg Vögler, rector van het Middelburgsch Gymnasium, een overzicht van alle directieleden van de in 1574 in Middelburg opgerichte Latijnsche school, vanaf 1842 het Middelburgsch of Stedelijk Gymnasium. Het overzicht is gepubliceerd in ‘Archief VIIe deel, 2e en 4e stuk' (1894). bibliotheek Zeeuws Archief: zeel midd 481 voeg. In deze publicatie zijn van een aantal rectoren en praeceptoren
biografieën opgenomen. De periode 1880-1965 is overgenomen uit jubileumboek ter
gelegenheid van het 600-jarig bestaan van de Latijnse School/Stedelijk Gymnasium
te Middelburg: J. Drijber e.a., 'Zeshonderd jaar Stedelijk gymnasium
Middelburg', Middelburg 1965. Opgenomen in de bibliotheek van het Zeeuws
Archief: zeel midd 481 zesh.

Bewindhebbers van de Verenigde Oostindische Compagnie
kamer Zeeland 1602-1795
In het archief van de familie Mathias-Pous-Tak van Poortvliet inv.nr 374 bevindt zich een lijst met namen van bewindhebbers van de Verenigde Oostindische Compagnie kamer Zeeland, vanaf de oprichting in 1602 tot de liquidatie van deze handelscompagnie in 1795. Deze lijst is in de studiezaal in kopievorm beschikbaar als GIDS 24.

Zeeuws Genootschap, directie en leden 1769-1930
Het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen is opgericht in 1769 en
bestaat nog steeds. Het genootschap stelt zich ten doel de beoefening van kunsten en wetenschappen in Zeeland te bevorderen. Het Genootschap doet dit door de instandhouding en uitbreiding van zijn omvangrijke museale collecties, de
organisatie van wetenschappelijke bijeenkomsten, lezingen en excursies en door
het uitgeven van publicaties. Lees meer over dit genootschap de website. Het oud-archief van het genootschap berust bij het Zeeuws Archief (toegang 26.1). De registers met de namen van directeuren (bestuursleden) en leden tot en met 1930 zijn ingevoerd. Onder hen vooral wetenschappers uit heel Nederland en personen met hoge ambtelijke functies in Zeeland.

Provisionele representanten van het volk van Zeeland 1795
In de jaren 1986-1993 is door de Rijksarchiefdienst onderzoek gedaan naar de personen die na het uitroepen van de Bataafse Republiek in 1795 tot het gewestelijk bestuur toetraden. Deze mensen namen de plaatsen in van de bestuurlijke elite en werden homines novi (nieuwe mensen) genoemd. Van deze nieuwkomers is een uitgebreid prosopografisch onderzoek uitgevoerd. De gegevens zijn gepubliceerd in: P. Brood e.a., 'Homines Novi. De eerste volksvertegenwoordigers van Zeeland in 1795' (Amsterdam 1993). Van de 97 Zeeuwse homines novi is een aparte publicaties (overdruk) beschikbaar: L.M. Hollestelle, Y.J.A. Welings en L. Zoodsma, ‘De eerste volksvertegenwoordigers van Zeeland in 1795’,  (1993).

Functionarissen benoemd door het gewestelijk bestuur van Zeeland in de Franse tijd, 1802-1813
Burgemeesters, wethouders, gemeenteraadsleden, geestelijken en (rechterlijke) ambtenaren benoemd door het gewestelijk bestuur van Zeeland in de Franse tijd. (Archief Gewestelijke Besturen Zeeland inv.nr. 402 en archief Prefectuur inv.nrs. 39-41)

• Eedsafleggingen van ambtenaren bij het Departementaal Hof van Zeeland 1803-1813 
Personen met een rechterlijke functie zoals procureurs, advocaten, raden, notarissen, maar ook cipiers en hun knechten moesten een eed afleggen bij dit hof. (Rechterlijke Archieven Zeeuwse Eilanden inv.nr. 104)

Registers van eedsafleggingen 1811-1937
Veel ambtenaren en functionarissen die een vertrouwelijke functie uitoefenden moesten beëdigd worden door de rechtbank. In de archieven van de rechtbanken kunt u de akte van beëdiging terugvinden, beschreven in de rubriek buitengerechtelijke zaken. Een belangrijk register over een lange periode 1811-1937 bevindt zich in het archief van de Arrondissementsrechtbank Middelburg (inv.nr 1037). De index op dit register is in de database van Zeeuwen Gezocht opgenomen. In het register staan 2.188 namen genoemd, niet alleen van rechterlijke ambtenaren, maar ook van personen wier functie een zeker vertrouwen van het publiek genoten, zoals boekdrukkers, makelaars en landmeters. Van de personen wordt vermeld de functie, de datum van benoeming, de datum van beëdiging en de persoon of instantie door wie zij zijn aangesteld.

Burgemeesters 1850-1855
In de jaren 1992 en 1993 heeft een grote groep amateur-onderzoekers onder auspiciën van de toenmalige Stichting Regionale Geschiedbeoefening Zeeland onderzoek gedaan naar 141 burgemeesters die in de periode 1850-1855 in één van in die tijd 116
gemeenten in Zeeland werkzaam waren. De gegevens betreffen de persoon, ouders en
gezinssituatie, bezittingen en beklede functies en posities.
De resultaten van de onderzoeken zijn gepubliceerd in zes delen (Schouwen-Duiveland en Sint Philipsland (deel 1), Tholen (deel 2), Noord- en Zuid-Beveland (deel 3),
Walcheren (deel 4), West-Zeeuws-Vlaanderen (deel 5) en Oost-Zeeuws-Vlaanderen
(deel 6).

[laatst bijgewerkt: 2 november 2012]