Memories van successie Zeeland 1795/1818-1927

zgzwartelijn500 zgzwartelijn140blauw zgzwartelijn300

Sinds het begin van de negentiende eeuw moet in heel Nederland belasting worden betaald over een erfenis. Deze belasting heet successierecht. Zeeland kende deze belasting al in de zeventiende en achttiende eeuw. Om te bepalen hoeveel er door de erfgenamen moet worden betaald aan successiebelasting, wordt er na iemands overlijden een memorie van successie opgemaakt. Daarin wordt beschreven waaruit de erfenis bestaat, wat de waarde ervan is en wie de erfgenamen zijn.

Periode 1806 1810
De inning van het successierecht vond plaats op basis van een landelijke ordonnantie uit 1805 door ontvangers die verantwoording schuldig waren aan nationale instanties. Deze werkwijze werd tijdelijk onderbroken tussen 1810 en 1814 toen Nederland deel uitmaakte van de Franse Republiek. Na de Franse Tijd gold vanaf 1814 de ordonnantie uit 1805 weer. De ontvangers van de successiebelasting werden tussen 1807 en 1810 ‘gequalificeerden tot de directie der invordering van de belasting op het recht van successie’ genoemd. Tussen 1814 en 1817 heetten ze ‘regulateurs’. De archieven uit deze periode bestaan grotendeels uit rekeningen waarin de belasting op de in aanmerking komende boedels wordt verantwoord. Daarnaast bevinden zich in deze archieven bijlagen. In deze bijlagen bevinden zich ook, net als in de voorgaande periode, lijsten van overledenen. Vooral voor de eerste periode (1806 1810) kunnen deze lijsten mogelijk als alternatief dienen voor verloren gegane begraafregister. Van een aantal personen zijn ook de memories van successie bewaard gebleven. Dit is in het bestand aangegeven.

Ontvangers:
Middelburg 1806-1810
Vlissingen 1806-1808
Veere 1806-1809
Noord-Beveland 1806-1810
Zierikzee 1806-1810
Goes 1806-1807
Tholen 1806-1808

Periode 1818-1927
In 1818 trad een nieuwe wet op de successiebelasting in werking. Hiermee begon feitelijk een regelmatige administratie van de successiebelasting. Erfgenamen waren bij elk sterfgeval verplicht om binnen een termijn van zes maanden na het overlijden van de erflater schriftelijk aangifte te doen van wat de overledene had nagelaten. Vervolgens taxeerde de ontvanger van het successierecht de waarde van de vermogensbestanddelen en stelde het overzicht van baten en lasten samen om zodoende de hoogte van deze belasting te kunnen bepalen. In deze memorie wordt beschreven waaruit de erfenis bestaat, wat de waarde ervan is en wie de erfgenamen zijn.

Memories bevatten in het algemeen de volgende gegevens: de naam van de overledene, de plaats en datum van overlijden, de burgerlijke staat, de namen van alle erfgenamen en legatarissen en een overzicht van het bezit aan onroerend goed (met kadastrale gegevens). Daarnaast wordt er melding gemaakt van een testament of huwelijkscontract, als dit is opgemaakt. Deze melding bevat dan de datum van de akte, de naam van de notaris en zijn vestigingsplaats. Indirect vormen de memories van successie dus een toegang op het notarieel archief. Gedetailleerde gegevens over andere bezittingen zoals de inboedel, handelswaren, contanten, banksaldi, erfpachten, grondrenten, lijfrenten, effecten, belangen in andere ondernemingen en inkomsten als loon, pacht, huur en renten treft u alleen aan als er successierecht moest worden betaald.

U krijgt dus via de memories van successie niet alleen een overzicht van de bezittingen van de overledene, maar ook kunt u eventueel familieleden achterhalen die u uit het oog verloren was (bijvoorbeeld vanwege verhuizing) en u kunt de naam te weten komen van de ‘familienotaris’.

Gedetailleerde gegevens over verdere bezittingen zijn alleen opgenomen wanneer er successierecht moest worden betaald. Dat was het geval als de erfenis, na aftrek van schulden, meer dan 300 gulden waard was. Voor 1878 hoefde men geen belasting te betalen als er alleen erfgenamen in rechte lijn (kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen) waren. Vanaf 1878 waren ook de erfgenamen in rechte lijn belast, maar alleen als de erfenis (na aftrek van schulden) meer dan 1000 gulden bedroeg. Het aantal memories met een gedetailleerde beschrijving van de erfenis is dus vanaf 1878 een groot stuk groter dan daarvoor.

Als er successierecht moest worden betaald, is in de memorie ook de waarde van andere bezittingen opgesomd. Bijvoorbeeld de inboedel, handelswaren, contanten, banksaldi, erfpachten, grondrenten, lijfrenten, effecten, belangen in andere ondernemingen en inkomsten als loon, pacht, huur en renten.

Ook werd vermeld wat en van wie de overledene iets te vorderen had of aan wie hij nog schulden had en hoe groot die waren.

Behalve memories zijn soms ook certificaten of verklaringen van onvermogen aanwezig. Deze werden opgemaakt wanneer iemand geen onroerend goed in bezit had.

Vanaf 1901 zijn er ook memories van aangifte voor de heffing van het recht van schenking opgemaakt. Voor financiële schenking door een particulier persoon aan een instantie, privépersoon of privépersonen was er een vrijstelling van 2.000 gulden. De heffing over het overige schenkingsbedrag bedroeg ongeveer 5%.

Ontvangkantoren
De memories van successie werden opgemaakt door de ontvangers der successierechten van de Inspectie der Registratie en Successie. In Zeeland waren er de volgende ontvangkantoren:
Colijnsplaat, 1818-1829, 1841-1854 (Noord-Beveland)
Goes, 1818-1927 (Noord- en Zuid-Beveland)
Hulst, 1795-1927 (Oostelijk Zeeuws-Vlaanderen)
Kortgene, 1829-1841, 1854-1881 (Noord-Beveland)
Middelburg, 1818-1927 (Walcheren)
Oostburg, 1795-1927 (Westelijk Zeeuws-Vlaanderen) (van dit kantoor zijn alle memories van successie in 1944 verloren gegaan, behalve die over de jaren 1882 en 1900-1927).
Tholen, 1818-1926 (Tholen en Sint Philipsland)
Veere, 1818-1822 (Walcheren)
Vlissingen, 1818-1843 (Walcheren)
Zierikzee, 1818-1927 (Schouwen-Duiveland)

De index op de Memories van successie die u in Zeeuwen Gezocht kunt raadplegen, bevat de volgende gegevens: naam ontvangkantoor, nummer van de memorie, naam overledene, plaats en datum van overlijden, inventarisnummer, nummer van de filmcassette in de studiezaal van het Zeeuws Archief en een opmerkingenveld.

Bestellen kopieën
Het is mogelijk om kopieën te bestellen van vermeldingen in de groep Memories van successie. Om teleurstelling te voorkomen melden wij dat op basis van de gegevens van de vermelding niets over de inhoud van de opgemaakte memorie kan worden gezegd. Vooral bij overleden kinderen betreft het vaak een 'negatieve memorie', dus is de informatieve waarde nihil. Als u een bestelling plaatst, doet dit dan alleen van vermeldingen van personen waarvan u weet - of het vermoeden heeft - dat zij na het overlijden enig vermogen hebben achtergelaten en dat er erfgenamen waren (voor 1878 uitsluitend in de zijlinie).

[laatst bijgewerkt: 25 januari 2013]

  Memorie van Successie
Eerste bladzijde van de memorie van de aangifte van de nalatenschap van Jan van Alten, overleden te Axel op 13 mei 1892.