Bemanningsleden Admiraliteit en MCC

zgzwartelijn500 zgzwartelijn140blauw zgzwartelijn300

• Bemanningsleden schepen Admiraliteit Zeeland 1700-1793
Tijdens de Republiek regelde het College ter Admiraliteit in Zeeland alle zaken betreffende de oorlog te water; het archief van dit college berust in het Nationaal Archief in Den Haag (deels op microfilm in het Zeeuws Archief). De financiële afwikkeling van de zeeoorlog was in handen van de Ontvanger‑Generaal van Zeeland, die hierover in zijn ‘rekeningen te water’ verantwoording aflegde aan de Zeeuwse Rekenkamer. In het archief van de Rekenkamer zijn de rekeningen en bijlagen bewaard. In de bijlagen bij de rekeningen van de Ontvanger‑Generaal bevinden zich ook vele monsterrollen en betaalrollen van de schepen.
De namen van de bemanningsleden van de Zeeuwse Admiraliteit zijn door de heer P.F. Poortvliet uit de monsterrollen verzameld. Het resultaat is gepubliceerd door de werkgroep Prae1600Club van de Afdeling Zeeland van de Nederlandse Genealogische Vereniging ('De bemanningen der schepen van de Admiraliteit van Zeeland, 1610‑1793 (1796). 26 delen ([Kapelle] 1995‑1996 / Den Helder 1997)', in Zeeuws Archief als NADT 72). De periode 1700-1793 is gedigitaliseerd en toegevoegd aan Zeeuwen Gezocht.

Bemanningsleden schepen Middelburgsche Commercie Compagnie 1721-1802
In 1720 verenigden kooplieden uit Middelburg zich in de Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC). Aanvankelijk dreef de MCC vooral handel op de Middellandse Zee en West-Indië. Er waren handelscontacten met de Oostzee, de IJszee, de Witte Zee, Frankrijk en het Iberisch schiereiland (Spanje, Portugal). De MCC dreef ook handel op West-Afrika en dan met name Guinee en Angola. Daar werden voornamelijk goud, ivoor en andere producten van het land gekocht. De compagnie hield zich ook voor korte tijd bezig met visvangst en walvisvaart.
In 1730 verloor de WIC het alleenrecht op de slavenhandel tussen Afrika en Zuid-Amerika. Vanaf dat jaar ging de MCC zich bezig houden met de slavenhandel. Het eerste slavenschip werd uitgerust in 1730. Voor de reis terug naar Nederland werden dan nog geen retourgoederen meegenomen.
De eerste succesvolle driehoeksreis van de MCC vond plaats in 1732. Na een moeizame start werden de driehoeksreizen de belangrijkste bron van inkomsten van de MCC. In totaal ondernam deze compagnie 113 driehoeksreizen. De compagnie stopte met de slavenhandel in 1807 en concentreerde zich op de scheepswerf en lijnbaan. In 1889 werd de MCC opgeheven.

Het archief van de MCC bevindt zich in het Zeeuws Archief en is in de jaren 1945-1950 geïnventariseerd door archivaris W.S. Unger. Een belangrijk deel van dit archief bevat de documenten die betrekking hebben op de reizen van de schepen van deze compagnie, zoals monsterrollen en soldijboeken van de bemanningsleden, het journaal van de reis, de financiële administratie van elke reis met stukken als carga- en negotieboeken.

In de eerste helft van de jaren negentig van de vorige eeuw heeft de heer P.F. Poortvliet de namen van de bemanningsleden van de schepen van de MCC uit de monsterrollen en soldijboeken verzameld. Het resultaat is in 1995 gepubliceerd door de werkgroep Prae1600Club van de Afdeling Zeeland van de Nederlandse Genealogische Vereniging (De bemanningen der schepen van de Middelburgsche Commercie Compagnie 1721-1803, in Zeeuws Archief als NADT 161). Het digitale bestand is door de heer Poortvliet aan het Zeeuws Archief beschikbaar gesteld. Dit bestand is bewerkt en toegevoegd aan de website Zeeuwen Gezocht.

Een aantal gegevens in de monsterrollen en soldijboeken is overgenomen zoals datum van aanmonstering en bijzonderheden over beëindiging dienstverband (desertie of overlijden). De bedragen van de betaalde gages en verwijzigingen naar testamenten en boedelverdelingen zijn terug te vinden in de originele registers.
Aan het hoofd van elk schip stond de kapitein. Andere functies waren die van: opperstuurman, (onder)stuurman, oppermeester, (onder)meester, opperchirurgijn, chirurgijn, opperkuiper, kuiper, oppertimmerman, timmerman, bottelier, botteliersmaat, bootsman, bootsmansmaat, zeilmaker, matroos, oploper en jongen.

De herkomst van de bemanningsleden is niet alleen Zeeland, maar vooral Duitsland en Scandinavië. De vaak vreemde namen zijn door de schrijvers van de MCC fonetisch opgeschreven en de naam van een persoon is gedurende diens dienstjaren niet altijd eenduidig genoteerd. Het bestand bevat 11.788 vermeldingen van bemanningsleden.

De inventaris van het archief is te raadplegen op de website www.archieven.nl.

Bemanningsleden Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) Kamer Zeeland
Een digitale index op de opvarenden aan boord van alle VOC-schepen: 700.00 mensen over zee, een initiatief van het Nationaal Archief in Den Haag en de archiefdiensten in de plaatsen waar vroeger een Kamer van de VOC was gevestigd: Amsterdam, Delft, Enkhuizen, Hoorn, Rotterdam en Zeeland (Middelburg). In de database VOC-Opvarenden kunt u zoeken naar de gegevens over de opvarenden van de schepen die tussen 1700 en 1794 uit de Republiek vertrokken naar de Oost. De informatie is afkomstig uit de scheepssoldijboeken, die in origineel in het archief van de VOC in het Nationaal Archief in Den Haag liggen. Dit is gedaan via het Euregio project Uitgevaren voor de Kamer Zeeland. In dit project zijn alle scheepssoldijboeken van de Kamer Zeeland op microfiche gezet en de persoonlijke gegevens van circa 150.000 zeelieden en soldaten die gedurende de achttiende eeuw in dienst van de Kamer Zeeland uitzeilden naar de Oost in de database opgenomen. Het project werd in 2005 afgesloten. Het project Uitgevaren voor de Kamer Zeeland is een samenwerkingsverband tussen de Universiteit van Gent en het Zeeuws Archief. Op de schepen van de Kamer Zeeland monsterden naast Zeeuwen namelijk ook veel Vlamingen aan. De Kamer Zeeland had als grootste werkgever in de Scheldemonding een grote aanzuigende werking op de Zeeuwse en Vlaamse arbeidsmarkt. Mensen raakten op dat moment veelal ‘zoek’ voor hun familie en bekenden en zijn dat vaak nu nog voor de onderzoeker van vandaag.

Meer lezen: R.G. de Neve, 'De scheepssoldijboeken van de VOC’, in: Genealogie. Tijdschrift voor familiegeschiedenis 15 (2009) 1 (maart) 22-24.

Deze digitale index is NIET in Zeeuwen Gezocht te raadplegen, maar via de website VOCopvarenden  en de website WieWasWie.nl.

[laatst bijgewerkt: 14 maart 2017]

  e. hoogerheijden stadhuiscoll. mburg 065 det1