Leerling

zgzwartelijn500  zgzwartelijn140blauw zgzwartelijn300

In deze groep zijn registraties opgenomen van gegevens van leerlingen in diverse onderwijsinstellingen van de achttiende tot en met de twintigste eeuw.

Het betreffen de volgende instellingen:

• Linnen-, naai- en breischool te Middelburg 1759-1779
Register van de door de linnen-, naai- en breischool aangenomen kinderen, met vermelding van leeftijd, ouders en ontslagdatum, 1759-1779.
Het stadsbestuur van Middelburg gaf 14 december 1758 toestemming voor de oprichting van een naaischool en een lees- en breischool voor kinderen van door de diaconie gealimenteerd wordende buitenarmen en van andere behoeftige lieden van de burgerij van de stad. De naaischool werd bezocht door meisjes van 10 à 12 tot 15 jaar en ouder; de kinderschool door jongens en meisjes van 4 tot 6 à 8 jaar. Op de kinderschool werd onderwijs gegeven in het spellen en lezen en aan de oudere meisjes ook in het breien. Vanaf 1761 kregen de naaimeisjes die niet konden lezen en schrijven in deze vakken les van een schoolmeester. Hoewel de scholen bezocht werden door kinderen van verschillende gezindten, hadden allen tijdens het godsdienstig onderwijs te luisteren naar de Gereformeerde leer. Vanaf ca. 1778 kreeg de kinderschool de naam van breischool en vervielen waarschijnlijk de lessen in het spellen en lezen. Bij de
reorganisatie van de gestichten in 1812 werden de scholen ondergebracht in het
Burgerweeshuis. 

Archief: Godshuizen Middelburg, 1343-1812
Toegangsnummer: 24.1, Inventarisnummer: 2113a

• Normaalschool te Middelburg 1860-1880
Opleiding voor onderwijzers en onderwijzeressen. Het register is opgenomen in Archief Toezicht Lager Onderwijs inv.nr 26 (toegang 94).

• Rijkskweekschool te Middelburg 1876-1917
Ze kwamen uit alle plaatsen van Nederlands, jongemannen van vijftien, zestien jaar om het vak van onderwijzer te leren in de Zeeuwse hoofdstad. Daar was op 6 februari 1877 zonder enig officieel vertoon in het gebouw van het voormalige Provinciaal Gerechtshof aan het Hofplein in Middelburg een rijksschool voor de opleiding tot onderwijzer geopend. In dit gebouw is nu het Zeeuws Archief gevestigd. Lang heeft de kweekschool daar niet gezeten, want justitie wilde het pand bij nader inzien toch weer gaan gebruiken als rechtbank. De school kreeg per 1 november 1877 een pand toegewezen in de Lange Noordstraat nummer 29. In totaal waren er in die tijd in ons land slechts vijf rijkskweekscholen. Hoewel voor de noorderlingen die van Groningen dichterbij was, koos een aantal van hen toch voor de opleiding in Middelburg. De eerste directeur was W.J. Wendel. Onder zijn leiding groeide de school uit tot een opleiding waar jaarlijks ongeveer twintig leerlingen gingen studeren. De opleiding duurde vier jaar. De directeur oefende een streng vaderlijk gezag uit.

Kwekelingen
De jonge mannen die de opleiding volgden konden in aanmerking komen voor een toelage, waarvan een kosthuis kon worden betaald. De leerlingen werden ook wel kwekelingen genoemd, al noemden hun Middelburgse leeftijdgenoten hen spottend ' kweekmosschen'. De kwekelingen werden niet alleen theoretisch geschoold in de vakken van het lager onderwijs en de theorie van onderwijs en opvoeding, ook aan de praktische opleiding werd veel aandacht besteed. Hiertoe werd in 1879 de Rijksleerschool gesticht. Op deze, aan de Rijkskweekschool verbonden lagere school, konden de leerlingen zich oefenen in het geven van lessen. Pas vanaf 1923 werden ook vrouwen tot de opleiding toegelaten.

Leerlingenadministratie
Het archief van de voormalige Rijkskweekschool te Middelburg wordt bewaard bij het Zeeuws Archief. Van de in dit archief opgenomen registers met gegevens over 1.084 leerlingen zijn die over de periode 1877-1917 ingevoerd in de computer. De namen van de leerlingen zijn te doorzoeken in Zeeuwen Gezocht door de bronsoort ' Leerling'  te selecteren.

Carrière
Het bijzondere aan deze registers is dat zij meer gegevens bevatten dan de standaardgegevens over de leerlingen ten behoeve van hun opleiding. In de registers tot en met 1940 is ook aangetekend waar zij direct na hun opleiding gingen werken. De meesten als onderwijzer, soms in de omgeving van hun geboorteplaats, maar soms ook ver weg. Verder is er aangetekend welke akten zij nog hebben behaald na hun diplomering. Bijvoorbeeld voor lesgeven in een vreemde taal of in gymnastiek. In de eerst decennia van de registratie is ook bijgehouden wat hun verdere loopbaan was. Een aantal rijkskwekelingen schopte het tot ' hoofd eener school'.

Archief: Rijks Pedagogische Academie voor Basisonderwijs (PABO), Middelburg en voorgangers
Toegangsnummer: 23
Bron: Registers houdende personalia van leerlingen (nrs. 1-1084), 1877-1917
Inventarisnummers: 76-79

• Rijksleerschool Binnenstad Middelburg 1924-1940
Toen de eerste leerlingen van de Rijkskweekschool in het derde leerjaar zaten, werd de behoefte aan praktische opleiding groot. Dit was de reden dat op 1 januari 1879 de Rijksleerschool in Middelburg werd opgericht. Deze lagere school werd onder het toezicht gesteld van de directeur van de Rijkskweekschool. De kwekelingen konden op de leerschool stagelessen geven of lessen bijwonen. Het hoofd van de leerschool diende aantekening te houden van het gedrag en de vorderingen van de kwekelingen. Aanvankelijk was de school elders gevestigd, totdat in 1881 de nieuwbouw bij de Rijkskweekschool betrokken kon worden.
De periode 1924-1940 uit de leerlingenregistratie van deze school is beschikbaar in Zeeuwen Gezocht. 

Archief: Rijks Pedagogische Academie voor Basisonderwijs (PABO), Middelburg en voorgangers 
Toegangsnummer 23, inventarisnummer 170.

• Openbare Lagere School te Biggekerke 1899-1900
Het register is opgenomen in Archief Primas Scholengroep, inv.nr B114 (toegang 2475).

[Laatst bijgewerkt: 5 november 2015] 

 

23.1-265ZG Leerlingen van de klas 1887-1891 (Archief Rijkskweekschool inv.nr 265). Klik hier voor hun namen.