Vluchteling

zgzwartelijn500

zgzwartelijn140blauw
 
zgzwartelijn300

De namen van in de Zeeuwse archieven geregistreerde Belgische vluchtelingen, die tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 naar Zeeland zijn gevlucht.

Aanleiding
Het was een hectische tijd in de eerste maanden van de Duitse inval in België, augustus t/m oktober 1914. De bevolking sloeg massaal op de vlucht. Vooral na de val van Antwerpen op 9 oktober kwam de grootste stroom op gang. Honderdduizenden trokken de grens met Zeeland over, de zuidgrens via Zeeuws-Vlaanderen en de oostgrens via West-Brabant.

Gezamenlijk project
De archiefdiensten in Zeeland hebben in 2012 het idee opgevat om gezamenlijk aandacht te besteden aan de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog in de provincie. Er werd een plan gemaakt om een inventarisatie van de registratie van Belgische vluchtelingen in Zeeland te maken en de relevante stukken te indiceren en te scannen.

Fred van den Kieboom, gemeentearchivaris van Tholen, leidde het project. Zijn dienst faciliteerde het project door te zorgen voor scanning van de verschillende registraties die door medewerkers van de Zeeuwse archiefdiensten waren opgespoord. Een vrijwilliger en een medewerker van het Gemeentearchief Tholen voerden de namen met aanvullende gegevens in een database.

Het Zeeuws Archief bundelde de opgespoorde registraties in één gids onder de naam Belgische vluchtelingen in Zeeland 1914-1918 (GIDS50) en koppelde de scans aan de beschrijvingen. De database met de namen werd ingelezen in het personenzoeksysteem Zeeuwen Gezocht en de indexrecords gekoppeld aan de beschrijvingen en de scans in de gids.

Gids
De digitale gids is alfabetisch geordend op naam van de toenmalige gemeente. Per gemeente worden de aangetroffen registraties kort beschreven. In het detailscherm van iedere beschrijving worden de scans van het origineel getoond. De scans kunnen in een viewer worden geopend zodat kan worden ingezoomd, verder gebladerd enz. Ook biedt ieder detailscherm achter 'Inzien' een link waarmee de namen uit dat specifieke stuk in hun originele volgorde worden getoond.  Er is een groot verschil per gemeente of er bruikbare gegevens bewaard zijn gebleven. De Zeeuws-Vlaamse gemeenten hebben in 1914 veel meer vluchtelingen opgenomen. In totaal zijn er 85 bronnen opgespoord, van 48 (voormalige) gemeenten. De registratie en ondersteuning van het Comité tot Hulpverlening aan Vluchtelingen te Zierikzee betrof alle vluchtelingen die op Schouwen-Duiveland werden ondergebracht.

Alle namen die in de registraties voorkomen zijn opgenomen en doorzoekbaar in  Zeeuwen Gezocht. Ze zijn daarin specifiek doorzoekbaar door achter "Bron" de optie "('Vluchteling'). " te selecteren. De gegevens zijn ook bereikbaar via de website van het Zeeuws Archief en het portaal Archieven.nl.

Registratie
De in de archieven van de gemeenten aangetroffen registraties zijn onder  te verdelen in drie soorten: 1. de registratie van het verblijf  (verblijfregisters en bevolkingsregisters), 2. de registratie van  ondersteuning en 3. gedrukte lijsten.

In totaal zijn 42.245 inschrijvingen van Belgische vluchtelingen in Zeeuwen Gezocht opgenomen (stand per 8 oktober 2014). Personen kunnen meerdere keren voorkomen, zowel in de registratie van het verblijf als die van de ondersteuning. Het zwaartepunt van de registratie in tijd ligt tussen september 1914 en april 1915. Dat hangt samen het het feit dat er vanaf februari 1915 nauwelijks meer vluchtelingen werden opgenomen. In feite is dus maar een beperkt deel van het totaal aantal ontheemden in die maanden geregistreerd geweest.

Aanvulling
Sinds de presentatie van het project op 8 oktober 2014 zijn er nieuwe bronnen toegevoegd, waardoor het aantal inschrijvingen toenam tot 49.866, verdeeld over 93 bronnen van 49 (voormalige) gemeenten.

[laatst bijgewerkt: 5 maart 2015]

Let op:

Veel Nederlandse achternamen (familienamen) bestaan uit twee onderdelen, de naam met los daarbij een tussenvoegsel of voorvoegsel. In Vlaanderen vormen naam en tussen- of voorvoegsel één geheel. Voorbeeld de achternaam 'de Schepper' wordt in Vlaanderen doorgaans geschreven als 'Deschepper'. De achternamen van de Belgische vluchtelingen zijn door de Zeeuwen meestal op z'n Nederlands ingeschreven. Houd u hierbij met het zoeken rekening. U kunt dit ondervangen door beide schrijfwijzen in het zoekveld 'Achternaam' te zetten gescheiden door het woor OR.

 BV-ZG1

Belgische vluchtelingen in Oostburg, 28 oktober 1914

BV-ZG2

Lijst van Belgische vluchtelingen, opgevangen in 's-Heer Arendskerke, 1914.
(Gemeentearchief Goes, Archief gemeente 's-Heer Arendskerke inv.nr 367)